Khi nhắc đến Huế, người ta thường nghĩ ngay đến những di tích cổ kính, nhã nhạc cung đình hay những món ăn tinh tế như bún bò Huế, bánh bèo, chè Huế. Tuy nhiên, nếu bạn muốn khám phá một góc Huế dân dã, gần gũi với thiên nhiên và biển cả, hãy xuôi về đầm Chuồn – nơi nổi tiếng với đặc sản đầm Chuồn và đặc biệt là cá kình đầm Chuồn. Nằm trong hệ thống đầm phá Tam Giang – đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á, đầm Chuồn thuộc xã Phú An, huyện Phú Vang (nay thuộc TP. Huế), cách trung tâm thành phố khoảng 15km. Nơi đây không chỉ mang vẻ đẹp hữu tình với mặt nước mênh mông, bình minh rực rỡ mà còn là “vựa” hải sản nước lợ phong phú, trong đó cá kình chính là “vua” của các đặc sản địa phương.

Cá kình đầm Chuồn (còn gọi là cá dìa bông, tảo ngư, cá nâu, cá lá mít tùy theo màu sắc da) thuộc họ cá dìa, có thân dẹp, da trơn, sống chủ yếu ở vùng nước lợ. Loài cá này thường bơi theo bầy. Cá mái đẻ trứng ở vùng nước lợ. Cá bột và cá con phát triển trong đầm phá. Khi trưởng thành, chúng di cư ra biển tìm ghềnh đá, bãi san hô. Thức ăn chính của cá kình là thực vật thủy sinh, mùn bã hữu cơ và đặc biệt là tảo biển – chính vì vậy mà chúng được gọi là “tảo ngư”. Thịt cá kình tự nhiên ngọt, chắc, béo ngậy, giàu dinh dưỡng. Hiện nay, một số nơi nuôi cá kình bằng thức ăn tổng hợp, nhưng cá kình tự nhiên từ đầm Chuồn vẫn được đánh giá cao nhất về chất lượng.

Mùa ngon nhất để thưởng thức cá kình đầm Chuồn là từ giữa tháng 4 đến tháng 6 âm lịch (khoảng hè), lúc cá trưởng thành, vào mùa sinh sản. Lúc này thịt cá thơm béo, săn chắc, cá cái thường mang nhiều trứng – mang lại vị ngon đậm đà khó quên. Người dân làng Chuồn (làng An Truyền) từ lâu đã biến loài cá này thành hai món đặc sản trứ danh: canh chua cá kình và bánh khoái cá kình (hay còn gọi là bánh xèo cá kình theo cách gọi phổ biến).

Canh chua cá kình là món ăn gia đình ấm cúng, thể hiện rõ nét tinh tế trong ẩm thực Huế. Cá kình tươi cỡ 3-4 ngón tay được chọn lọc kỹ, rửa sạch (ruột cá kình rất sạch, ít tanh), để nguyên con vì gan mật béo ngậy, theo dân gian còn có tác dụng giúp ngủ ngon. Cá được ướp gia vị cơ bản: hành, tiêu, ớt, muối khoảng 10 phút cho thấm. Nồi nước sôi, cho hành đập dập, ớt tươi, nêm nếm rồi thêm chất tạo chua như măng, cà chua, sấu hoặc me – tạo vị chua thanh đặc trưng. Khi nước sôi trở lại, thả cá vào, nấu vừa chín tới để thịt không bị nát, rắc hành hoa, ngò gai rồi tắt bếp. Món canh này có vị chua nhẹ, ngọt từ cá, thơm từ gia vị, ăn kèm cơm trắng nóng hổi là tuyệt vời. Nhiều người địa phương chia sẻ rằng ăn canh cá kình giúp dễ ngủ, bổ dưỡng cho sức khỏe.

Nhưng món “đỉnh cao” khiến du khách phải tìm đến đầm Chuồn chính là bánh khoái cá kình. Khác với bánh khoái thông thường dùng tôm, thịt heo hoặc giá đỗ, bánh khoái cá kình làng Chuồn dùng nguyên con cá kình tươi (cỡ 2-3 ngón tay) làm nhân chính. Bột bánh làm từ gạo xay (thường trộn bột gạo làng An Truyền), đổ giòn tan trong chảo dầu nóng. Cá kình để nguyên con (ruột sạch, gan mật béo), đặt giữa bánh cùng giá đỗ, hành hoa, rau thơm. Bánh được chiên vàng giòn, cá chín tới, thịt ngọt thơm quyện với lớp vỏ giòn rụm. Để khử mùi tanh nhẹ của cá nước lợ, người Huế chấm bánh với nước mắm ruốc “chính hiệu” giã ớt tươi – vị mặn cay tê đầu lưỡi làm món ăn thêm đậm đà.

Món bánh này thường chỉ có vào buổi sáng tại chợ làng Chuồn hoặc các quán ven đầm, vì lượng cá tươi hạn chế và bánh ngon nhất khi ăn nóng “vừa ra lò”. Thưởng thức bánh khoái cá kình trong không gian bình minh trên đầm Chuồn, ngắm mặt trời mọc, gió mát từ phá Tam Giang thổi qua – đó là trải nghiệm khó quên. Người dân địa phương còn sáng tác bài thơ ca ngợi món ăn này:

“Thơm ngon bánh khoái cá kình,

Chợ Chuồn, anh nhớ mối tình đôi ta.

Cầu cho mưa nắng thuận hòa,

Mùa màng tươi tốt, anh ra cưới mình.”

Ăn gì khi đến đầm Chuồn ngoài hai món trên? Đừng bỏ lỡ hải sản nước lợ tươi rói: tôm sú nướng, bạch tuộc xào ớt, cá ong bầu, cá dìa, cá nâu, sò lụa, trìa, ốc hương rang muối ớt, cháo bột xắt, bánh xèo tôm mực… Nhiều quán như Chuồn Lagoon, Đầm Chuồn Hương Quán phục vụ view “nổi” trên mặt nước, hoặc thuê thuyền lênh đênh thưởng thức ngay trên đầm. Giá cả phải chăng, nguyên liệu tươi từ chính đầm phá.

Đến đầm Chuồn không chỉ để ăn cá kình đầm Chuồn mà còn để cảm nhận cuộc sống ngư dân chân chất: chèo thuyền, thả lưới, ngắm cảnh đầm phá mênh mông. Đây là nơi ẩm thực Huế dân dã gặp gỡ thiên nhiên, tạo nên sức hút riêng biệt. Nếu có dịp về Huế, hãy dành thời gian ghé đầm Chuồn – nơi đặc sản đầm Chuồn và cá kình sẽ khiến bạn “no mắt” lẫn “no bụng” và chắc chắn sẽ muốn quay lại.